Wielu Klientów naszej Kancelarii boryka się z problemem braku możliwości porozumienia się z drugim rodzicem, który pomimo licznych prób uregulowania relacji, nie realizuje prawidłowo swoich obowiązków wobec dziecka. Z uwagi na to, iż pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej ma daleko idące skutki, warto przeanalizować z czym pod względem prawnym wiąże się ta instytucja.

Czym jest władza rodzicielska?

Władza rodzicielska obejmuje przede wszystkim uprawnienie i obowiązek rodziców do podejmowania czynności dotyczących osoby i majątku dziecka, w tym także reprezentowanie dziecka w sprawach go dotyczących.

Kiedy można pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej?  

Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Należy pamiętać, iż pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone zarówno w stosunku do jednego z rodziców, jak i obojga.  

Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie zawsze musi być definitywne. Jeżeli ustanie przyczyna, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić.

Jakie są konsekwencje pozbawienia władzy rodzicielskiej?

Rodzic, który został pozbawiony władzy rodzicielskiej wobec dziecka, nie może decydować o:

• wychowaniu dziecka;
• jego miejscu zamieszkania;
• wyborze lekarza, sposobu leczenia czy terapii dziecka. Taki rodzic nie powinien mieć również wglądu do dokumentacji medycznej dziecka.
• wyjazdach wakacyjnych dziecka;
• organizacji zajęć dodatkowych;
• wyborze szkoły lub przedszkola,

Czy można pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej rodzica, który nie płaci alimentów?  

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem wyrażonym w piśmiennictwie jako przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej można wymienić, m.in.: nałóg pijaństwa rodziców, ich rozwiązły tryb życia, uprawianie przestępczego procederu (np. utrzymywanie się z kradzieży), uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, nadmierne karcenie, zwłaszcza cielesne, dziecka, wykorzystywanie dziecka do czynów nierządnych, w tym nakłanianie go do uprawiania prostytucji, zmuszanie dziecka do nadmiernej pracy w domu, jak też zarobkowej; wychowywanie dziecka we wrogości do drugiego z rodziców; nakłanianie dziecka do przestępczego procederu; doprowadzenie, przez brak dbałości, do nagannego zachowywania się dziecka w szkole i do złych jego postępów w nauce (K. Gromek, Prawo rodzinne, s. 644; Z. Trybulski, Bibliografia prawa i postępowania cywilnego, poz. 3566), pozbawienie dziecka jego naturalnego środowiska rodzinnego i bezpośredniej pieczy drugiego z rodziców przez bezprawne zatrzymanie go u siebie, zwłaszcza gdy łączy się to z wywiezieniem dziecka wbrew woli drugiego z rodziców na stałe za granicę (post. Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1970 r., III CRN 181/70, OSNCP 1971, Nr 6, poz. 107), zamieszkanie wraz z dzieckiem z nowym partnerem, jeżeli taki układ wywiera niekorzystny wpływ na wychowanie dziecka (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1949 r., Wa C 48/49, PiP 1950, Nr 4, s. 180) (odnośnie do katalogu tych przyczyn zob. też np. Smyczyński, Andrzejewski, Prawo rodzinne, 2020, s. 283–284; zob. ponadto J. Słyk, w: Osajda, Komentarz KRO, 2017, s. 1301–1303 oraz powoływane tam orzecznictwo). Jak zasadnie zwrócił też uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 września 2000 r. (I CKN 931/00, Legalis), nadużywanie władzy rodzicielskiej zachodzi także wówczas, gdy postępowanie rodzica obiektywnie wywiera destrukcyjny wpływ na proces wychowania i rozwoju psychicznego dziecka, choćby nie było to związane z subiektywnym, negatywnym nastawieniem rodzica wobec dziecka (K. Gromek, Prawo rodzinne, s. 644; Z. Trybulski, Bibliografia prawa i postępowania cywilnego, poz. 3566).  

Tym samym pozbawienie władzy rodzicielskiej może być oparte na wielu podstawach, jedną z nich jest brak realizowania obowiązku alimentacyjnego, jednakże na etapie procesu należy pamiętać, iż konieczne będzie wykazanie, iż zaniedbanie w tym zakresie jest rażące.

Czy w sprawie rozwodowej sąd może pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej?  

Postępowania o rozwód ze względu na swoją specyfikę dotyczą wielu kwestii związanych z małżeństwem. Orzeczenie rozwodu jest tylko jedną z nich. Jednym wniosków rozpatrywanych w sprawie rozwodowej może być żądanie pozbawienia drugiego rodzica władzy rodzicielskiej. W przypadku spełnienia przesłanek, sąd w wyroku rozwodowym wyda orzeczenie, w którym pozbawi rodzica władzy rodzicielskiej. W takiej sytuacji składnie odrębnego wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej i prowadzenie odrębnego postępowania w tym zakresie, nie jest konieczne.

Czy rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej ma prawo do kontaktów z dzieckiem?

Pozbawienie władzy rodzicielskiej niezależne jest od kontaktów. Przepisy kodeksu rodzinnego są w tym zakresie jednoznaczne: Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Nawet jeżeli rodzic nie ma prawa decydowania o sprawach zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych dziecka to i tak powinien kontaktować się z dzieckiem w przewidziany w orzeczeniu sposób. Nie zawsze kontakty te będą realizowane przez osobiste spotkania, bowiem istnieje możliwość ich ograniczenia wyłącznie do rozmów telefonicznych, czy za pośrednictwem wideokonferencji.

W naszej praktyce zajmujemy się udzielaniem porad prawnych oraz prowadzenia spraw sądowych dotyczących pozbawienia władzy rodzicielskiej. Nasi adwokaci, będący specjalistami z zakresu spraw rodzinnych mogą pomóc Ci przeanalizować Twoją sprawę i ustalić odpowiednią dla Ciebie strategię postępowania.