Trwa walka WFOŚiGW z nieuczciwymi firmami wykonawczymi ubiegającymi się o dotację w ramach Programu Czyste Powietrze. Kolejne zmiany w Regulaminie Programu wchodzą w życie, a urzędnicy znów zmieniają swoje podejście i sposób interpretacji jego postanowień. Choć niewątpliwie cel WFOŚiGW jest słuszny, to jednak wskutek podejmowanych przez nich działań, rykoszetem dostają także rzetelni wykonawcy. Najnowsze zmiany ponownie pogarszają ich sytuację, a całe ryzyko związane z funkcjonowaniem Programu Czyste Powietrze zostało przerzucone właśnie na przedsiębiorców.

SPIS TREŚCI:

1. Z czego wynikają zmiany w Programie Czyste Powietrze w 2026 roku?
2. Nowości w Regulaminie Programu Czyste Powietrze na rok 2026
3. Zmiana praktycznego podejścia WFOŚiGW w 2026 roku
4. Gdzie można zapoznać się z wytycznymi NFOŚiGW do Programu Czyste Powietrze dla urzędników?
5. Jaką stawkę robocizny wskazać aby WFOŚiGW nie zakwestionował wniosku o udzielenie dotacji?
6. Blokada Stop-Press, czyli ryzyko dla wykonawców w Programie Czyste Powietrze
7. Co może zrobić wykonawca aby zabezpieczyć swoje interesy w Programie Czyste Powietrze po zmianach w 2026 roku?
8. Jak wykonawca może dochodzić swoich roszczeń za wykonane usługi w ramach Programu Czyste Powietrze?
9. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc Ci w sporze z WFOŚiGW?

1. Z czego wynikają zmiany w Programie Czyste Powietrze w 2026 roku?

Oficjalnie, przyczyną wprowadzanych zmian jest walka z nierzetelnymi wykonawcami. Ich głównych celem ma być przeciwdziałanie sztucznym zawyżaniom faktur VAT wystawianych przez firmy odpowiedzialne za montaż pomp ciepła i ocieplenie budynków. Nowości wynikają nie tylko ze zmian w Regulaminie Programu Czyste Powietrze, ale także z podejścia urzędników do interpretacji jego postanowień.

2. Nowości w Regulaminie Programu Czyste Powietrze na rok 2026

Zmieniony Regulamin wprowadza istotne nowości:

• obowiązkowy audyt energetyczny – jego przeprowadzenie jest od teraz konieczne. Ma to wyeliminować sytuacje związane z dobieraniem nieodpowiedniego sprzętu do danej inwestycji np. pomp ciepła o zbyt dużej mocy. Brak audytu wstępnego przekreśla szanse na uzyskanie dotacji;
• Lista Urządzeń i Materiałów (Lista ZUM) – zawiera ona listę urządzeń, które mogą uzyskać dotację z Programu Czyste Powietrze. Rozwiązanie to ma przeciwdziałać montażom pomp ciepła wątpliwej jakości, niespełniających europejskich norm. Jeżeli wybrane przez beneficjenta urządzenie zostanie usunięte z Listy ZUM w trakcie montażu, dotacja nie zostanie na nie udzielona;
• prefinansowanie tylko dla wybranych – nie każda firma wykonawcza będzie mogła skorzystać z opcji prefinansowania. Aby wybrać ten model rozliczenia, wykonawca będzie musiał spełnić szereg kryteriów takich jak np. staż na rynku. To rozwiązanie ma ukrócić proceder tzw. „firm krzaków”, które masowo pobierały zaliczki z Programu i znikały z rynku;
• rzetelność wykonawcy i wskaźnik ryzyka – warunkiem wypłaty dotacji ma być pozytywna weryfikacja rzetelności wykonawcy. WFOŚiGW weryfikuje czy wobec danej firmy toczy się postępowanie wyjaśniające w innej sprawie i czy firma nie posiada znacznej ilości nierozpoznanych dotychczas wniosków. Jeżeli tak, wykonawca zostanie uznany za firmę podwyższonego ryzyka. W przypadku przekroczenia przyjętego przez WFOŚiGW progu ryzyka, system zablokuje jakiekolwiek przelewy na rzecz takiego wykonawcy do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego.

3. Zmiana praktycznego podejścia WFOŚiGW w 2026 roku

Niekorzystne zmiany dla wykonawców wynikają nie tylko ze zmiany Regulaminu Programu Czyste Powietrze. W 2026 NFOŚiFW udzielił urzędnikom odpowiedzialnym za weryfikację wniosków o udzielenie dotacji nowych wytycznych. Teoretycznie jest to zbiór niewiążących wskazówek, jednak w praktyce, urzędnicy przestrzegają ich na równi z regulaminem. To właśnie z nimi wiąże się największe dla wykonawców ryzyko. Nowe wytyczne przewidują m.in.:

• domniemanie winy wykonawcy – jeżeli jakakolwiek pozycja na fakturze wystawionej przez firmę wykonawczą wyda się WFOŚiGW podejrzana, urzędnik zamiast wzywać do udzielenia wyjaśnień lub uzupełnienia braków we wniosku, po prostu wstrzyma wypłatę dotacji. Sam wniosek trafi natomiast do szczegółowej weryfikacji, która może potrwać kilka miesięcy. Co istotne, przeniesienie wniosku do działu weryfikacji wiąże się z „wypadnięciem z kolejki” wniosków, przez co cała procedura znacznie się wydłuży;
• rygorystyczną kontrolę zdjęć – dotychczas, w przypadku powzięcia wątpliwości przez WFOŚiGW, co do zanikowych etapów prac, np. co do braku załączenia fotografii grubości styropianu, możliwe było uzupełnienie wniosku o oświadczenie wykonawcy. Obecnie taka możliwość została wyłączona, a jedynym dowodem mają być zdjęcia każdego etapu prac. W przypadku ich braku, wniosek może zostać odrzucony z powodów formalnych;
• Weryfikacja wykonawców – WFOŚiGW ma podejmować działania sprawdzające, czy wykonawca składający wniosek o udzielenie dotacji faktycznie prowadzi działalność gospodarczą czy jest jedynie biurem pośrednictwa. Weryfikacja polegać ma na kontroli zaplecza technicznego, ilości zatrudnionych pracowników, stałości podwykonawców. W przypadku ich braku, wniosek niemal z automatu kierowany jest do szczegółowej weryfikacji;
• Automatyczne flagowanie wniosków jako podejrzanych – system WFOŚiGW wychwytuje wnioski, które powołują się na fakturę w kwocie znacznie odbiegającej od limitu dotacji i sprawdza czy wskazanie na niej pozycje nie są rażąco zawyżone. Dotyczy to zwłaszcza takich towarów i usług jak robocizna, montaż, prace przygotowawcze, utylizacja, doradztwo czy osprzęt do pompy ciepła .

4. Gdzie można zapoznać się z wytycznymi NFOŚiGW do Programu Czyste Powietrze dla urzędników?

O ile Program Czyste Powietrze na rok 2026 dostępny jest publicznie na wielu stronach internetowych, to wspomniane wytyczne mają w przeważającej większości charakter poufny. Wykonawcy i beneficjenci mogą zapoznać się jedynie z niektórymi z nich – przybierają one postać list kontrolnych, na podstawie których wniosek o udzielenie dotacji jest oceniany. Na stronach programu publikowane są również komunikaty i tzw. Dobre Praktyki”, które mogą być kopalnią wiedzy dla wykonawców. Niestety, zdecydowana większość wytycznych nie jest jednak dostępna dla osób niepracujących w WFOŚiGW.

Wspomniane wytyczne nie są tylko i wyłącznie elementem teorii spiskowych. Za ich istnieniem przemawia praktyka administracyjna. Wykonawcy w całej Polsce otrzymują tysiące negatywnych decyzji odmawiających wypłaty dotacji. Powtarzalność uzasadnień tychże decyzji świadczy o oparciu ich o konkretne wytyczne.

5. Jaką stawkę robocizny wskazać aby WFOŚiGW nie zakwestionował wniosku o udzielenie dotacji?

Cena robocizny nie może co do zasady odbiegać od lokalnej średniej rynkowej o więcej niż 20-30%. Kluczowe znaczenie w tym kontekście ma charakter lokalny – pod uwagę brane są ceny obowiązujące w danym województwie. W praktyce oznacza to, że stawka niebudząca wątpliwości w Warszawie może skutkować wstrzymaniem płatności w województwie podlaskim czy podkarpackim.

Sytuacja wykonawców jest o tyle trudna, że WFOŚiGW nie publikuje informacji o stawkach rynkowych obowiązujących w danym województwie. Tłumaczy to dbałością o interes beneficjentów, gdyż w przypadku opublikowania takich list, wykonawcy stosujący niższe stawki z pewnością podnieśliby swoje ceny do tych akceptowanych przez Fundusz. Lokalna średnia rynkowa jest dynamiczna. WFOŚiGW ustala ją w oparciu o spływające do niego wnioski o udzielenie dotacji. Oznacza to, że to sami wykonawcy kreują średnią rynkową.

Zastosowanie stawki powyżej średniej rynkowej nie musi oznaczać automatycznie odrzucenia wniosku. Jeżeli jej zastosowanie było obiektywnie uzasadnione szczególnymi okolicznościami, Fundusz nie powinien jej kwestionować. To jednak na wykonawcy spoczywa ciężar wykazania, że okoliczności te miały miejsce.

6. Blokada Stop-Press, czyli ryzyko dla wykonawców w Programie Czyste Powietrze

Zasadniczym ryzykiem dla wykonawców jest wprowadzenie wspomnianej blokady środków i skierowania wniosku do szczegółowej weryfikacji. Problem polega na tym, że gdy system uzna kilka wniosków wykonawcy za podejrzane, trafia on na tzw. czarną listę. W konsekwencji, każdy kolejny wniosek składany przez tego wykonawcę (decydujące znaczenie ma nr NIP) będzie traktowany jako potencjalna próba wyłudzenia.

Dotychczas, WFOŚiGW stosował podejście indywidualne wobec każdego wniosku. Jeżeli wątpliwości dotyczyły jednej inwestycji, pozostałe wnioski wykonawcy były rozpatrywane w zwykłym trybie. Po zmianach, takie pojedyncze wątpliwości mogą skutkować wstrzymaniem procedowania wszystkich wniosków złożonych przez wykonawcę i skierowaniem ich wszystkich do szczegółowej kontroli. To z kolei, jak już wspomniano wiąże się z przesunięciem ich wszystkich na koniec kolejki do rozpatrzenia.

7. Co może zrobić wykonawca aby zabezpieczyć swoje interesy w Programie Czyste Powietrze po zmianach w 2026 roku?

Chcąc ubiegać się o dotację w Programie Czyste Powietrze w 2026 roku wykonawcy powinni zabezpieczyć swoje interesy zarówno na gruncie prawnym, jak i faktycznym. Kancelaria Prawna Smok zaleca, aby:

• zadbać o odpowiednią dokumentację fotograficzną każdego etapu prac, zwłaszcza tych zanikowych;
• odpowiednio formułować pozycje w kosztorysie i na wystawionych fakturach VAT. Wpisanie jednej dużej pozycji „robocizna” to niemal gotowy przepis na wstrzymanie wypłat. Zamiast tego, faktura powinna zawierać więcej mniejszych pozycji, które będą możliwe do obiektywnej weryfikacji;
• stosować faktyczne ceny rynkowe i unikać sztucznego pompowania faktur celem „wyciągnięcia” większej dotacji;
• w przypadku konieczności zastosowania wyższych cen robocizny, udokumentować jej przyczyny dokumentacją fotograficzną i odpowiednią notatką;
• dobierać sprzęt o parametrach odpowiadających potrzebom konkretnej inwestycji, uwzględniając wyniki przeprowadzonego audytu wstępnego;
• śledzić Listę ZUM i wybierać tylko sprzęty, których ryzyko usunięcia z niej są obiektywnie niskie;
• zawrzeć z beneficjentem dodatkowe porozumienie w przedmiocie obowiązku pokrycia przez niego wynagrodzenia wykonawców w przypadku odmowy wypłaty dotacji z przyczyn nieleżących po stronie wykonawcy.

8. Jak wykonawca może dochodzić swoich roszczeń za wykonane usługi w ramach Programu Czyste Powietrze?

Sytuacja wykonawców już dotychczas była daleka od komfortowej. Wprowadzone niedawno zmiany pogarszają ją jeszcze bardziej, przerzucając de facto całe ryzyko niestabilności Programy Czyste Powietrze właśnie na nich.

Dokumentacja Programu Czyste Powietrze zawiera postanowienia, zgodnie z którymi wykonawcy nie mogą samodzielnie dochodzić wypłaty dotacji w imieniu beneficjentów od WFOŚiGW. Roszczenia w tym zakresie przysługują zatem tylko i wyłącznie samym beneficjentom. Z drugiej strony, wzorce umowy pomiędzy firmami wykonawczymi a beneficjentami przygotowane przez NFOŚiGW przewidują, że zapłata za wykonane usługi nastąpi ze środków otrzymanych z Programu Czyste Powietrze. Taka konstrukcja prawna skutkuje wątpliwościami czy wykonawcy w przypadku odmowy wypłaty dotacji mogą dochodzić zapłaty bezpośrednio od beneficjentów.

Dodatkowy problem polega na tym, że beneficjentami są często osoby niezamożne, których bez przedmiotowego Programu nie stać byłoby na przeprowadzenie kompleksowej termomodernizacji. Tym samym, nawet w przypadku uznania, że wykonawca może dochodzić zapłaty od beneficjentów, należy się spodziewać znacznych trudności w egzekucji takiego długu.

Rozwiązaniem w tym zakresie jest ułożenie trójstronnego stosunku prawnego. Wykonawca powinien nawiązać współpracę z kancelarią prawną specjalizującą się w sporach z WFOŚiGW oraz z beneficjentem w zakresie dochodzenia wierzytelności. Zlecenie windykacji dla prawników pochodzi w takim przypadku od wykonawcy, który pokrywa również koszty z tym związane, jednak oficjalnie pełnomocnik reprezentuje w takim postępowaniu beneficjenta. Odzyskane przez kancelarię środki trafiają natomiast na rachunek wykonawcy, zgodnie z zawartą pomiędzy stronami umową.

9. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc Ci w sporze z WFOŚiGW?

Kancelaria Prawna Smok to zespół doświadczonych adwokatów i radców prawnych. Z dumą określamy się mianem Adwokatami Menagerów, ponieważ od wielu lat zajmujemy się właśnie zapewnianiem wsparcia osobom zarządzającym przedsiębiorstwami. Posiadamy praktyczne doświadczenie w prowadzeniu spraw związanych z wypłatą dotacji z programu Czyste Powietrze. W naszym portfolio znajdują się wykonawcy, którzy w ponad stu przypadkach nie otrzymali należnej dotacji lub otrzymali je w mniejszej kwocie.

Współpracę z nami warto nawiązać na wstępnym etapie, a więc jeszcze przed nawiązaniem kontaktu z beneficjentami. Współpraca pomiędzy beneficjentem, wykonawcą a Kancelarią Prawną daje największe szanse powodzenia w sporze z Funduszem. Dążymy do takiego ukształtowania naszych stosunków, aby działać w imieniu beneficjentów, ale na rzecz wykonawcy. Nasze zadanie polega na weryfikacji dokumentów, dostosowaniu odpowiedniej strategii i reprezentacji przed sądem. W przypadku pytań lub wątpliwości zapraszamy do kontaktu. Nie czekaj aż sądy zaleją pozwy przeciwko Funduszowi!