Trwająca od wielu lat walka ze sprawcami przestępstw gospodarczych doprowadziła do drastycznego zaostrzenia przepisów karnych. Obecnie, sankcje grożące osobom posługującym się nierzetelnymi fakturami zostały niemal zrównane z karami za najpoważniejsze przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. Aktualny kształt przepisów sprawia, że uniknięcie kary bezwzględnego pozbawienia wolności jest bardzo trudne, ale nadal możliwe.

Spis treści:

1. Czym jest zbrodnia vatowska?
2. Jaka kara podlega zawieszeniu?
3. Na czym polega nadzwyczajne złagodzenie kary?
4. Nadzwyczajne złagodzenie kary a zbrodnia vatowską
5. Mały świadek koronny a zbrodnia vatowska
6. Dlaczego warto podjęć współpracę z prokuratorem?
7. Czy bez zgody prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary?
8. Alternatywa – zmiana zarzutów.
9. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc uniknąć kary pozbawienia wolności za zbrodnię vatowską?

1. Czym jest zbrodnia vatowska?

Zbrodnią są przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności w wymiarze nie krótszym niż 3 lata. Decydujące w tym względzie znaczenie ma tzw. dolna granica zagrożenia. Polski kodeks karny nie posługuje się pojęciem zbrodni vatowskiej. Jest to potoczne określenie przestępstw polegających na posługiwaniu się nierzetelnymi lub pustymi fakturami VAT, prowadzących do zaniżenia należnego podatku VAT, a zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej 3 lat.

Obecnie w polskim kodeksie karnym występuje kilka przestępstw, które określa się mianem zbrodni vatowskiej. Są to czyny zabronione stypizowane w art. 270a §2, 271 §2, oraz 277a kodeksu karnego. Przesłanką kwalifikującą czyn jako zbrodnię vatowską jest łączna wartość nierzetelnych faktur VAT (przynajmniej 5.000.000 złotych) lub uczynienie sobie z popełnienia przestępstwa stałego źródła dochodu. Co istotne, wystarczające jest spełnienie przynajmniej jednej z nich.

Oznacza to, że nawet jeżeli łączna wartość nierzetelnych faktur VAT będzie wynosić zaledwie kilkadziesiąt tysięcy złotych, ale działalność sprawcy będzie długotrwała i metodyczna, organy ścigania uprawnione są do zakwalifikowania zachowania sprawcy jako zbrodnia vatowską.

2. Jaka kara podlega zawieszeniu?

Wielu sprawców przestępstw gospodarczych liczy na możliwość orzeczenia względem nich kary pozbawienia wolności w zawieszeniu. Problem polega jednak na tym, że zgodnie z art. 69 §1 k.k. sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

Mając zatem na uwadze, że minimalna kara za zbrodnię vatowską wynosi obecnie trzy lata pozbawienia wolności, co do zasady orzeczenie względem jej sprawcy warunkowego zawieszenia kary nie jest możliwe.

3. Na czym polega nadzwyczajne złagodzenie kary?

Nadzwyczajne złagodzenie kary, to instytucja prawa karnego, która pozwala sądowi na orzeczenie kary poniżej jej dolnej ustawowej granicy w przypadkach przewidzianych w ustawie. Jeżeli zatem sprawca przestępstwa, już po popełnieniu przestępstwa spełni dodatkowe przesłanki może liczyć na to, że orzeczona względem niego kara będzie łagodniejsza. Stanie się tak zwłaszcza, jeżeli sprawca naprawi szkodę lub uzgodni sposób jej naprawy tj. zapłaci cały uszczuplony podatek VAT lub podejmie kroki mające na celu jego zapłatę np. zawrze z urzędem skarbowym układ ratalny.

4. Nadzwyczajne złagodzenie kary a zbrodnia vatowską

Obecnie obowiązujące zasady wyznaczone art. 60 §6 pkt 2 k.k. stanowią, że nadzwyczajne złagodzenie kary w przypadku zbrodni polega na wymierzeniu kary pozbawienia wolności nie niższej od jednej trzeciej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. W praktyce zatem, skoro dolna granica za przestępstwa określone w art. 270a §2, czy też 271 §2 k.k. wynosi 3 lata, kara nadzwyczaj złagodzona wyniesie 1 rok i 1 miesiąc pozbawienia wolności. Kary orzekane są bowiem w latach i miesiącach, toteż ten dodatkowy miesiąc stanowi minimalny „naddatek” powyżej jednej trzeciej dolnej granicy ustawowego zagrożenia.

I właśnie z tym jednym miesiącem wiąże się cały problem. Jak wskazano wcześniej, maksymalna kara, którą sąd może warunkowo zawiesić wynosi 1 rok. Oznacza to, że nawet dobrowolna zapłata całego uszczuplonego podatku vat nie gwarantuje jeszcze uniknięcia kary pozbawienia wolności.

5. Mały świadek koronny a zbrodnia vatowska

Rozwiązaniem tego problemu jest art. 60 §5 k.k., który w szczególnych sytuacjach pozwala na zawieszenie kary pozbawienia wolności sięgającej nawet 5 lat. Stanie się tak jeżeli sprawca:

– współdziałający z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, ujawni organom ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia

lub

– niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie, ujawni przed organem ścigania i przedstawi istotne, nieznane dotychczas temu organowi okoliczności przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności.

W praktyce oznacza to konieczność rozpoczęcia współpracy z organami ścigania i złożenia obszernych wyjaśnień i doniesienia na inne osoby. Osoba decydująca się na taką współpracę nazywana jest przez praktyków prawa „małym świadkiem koronnym”.

6. Dlaczego warto podjęć współpracę z prokuratorem?

Warunkiem zastosowania instytucji małego świadka koronnego w obecnym brzmieniu przepisów jest przychylność prokuratora. Sąd zastosuje bowiem opisane nadzwyczajne złagodzenie kary tylko i wyłącznie, gdy z wnioskiem takim wystąpi oskarżyciel. W praktyce oznacza to, że złożenie choćby najobszerniejszych zeznań obciążających wszystkich współoskarżonych dopiero przed sądem może nie pozwolić na uniknięcie kary pozbawienia wolności. Kluczowe pozostaje jak najszybsze rozpoczęcie współpracy z prokuratorem.

Z naszego doświadczenia wynika, że prokuratorzy stosują zasadę jednej szansy, bądź jak kto woli „kto pierwszy ten lepszy”. Sprowadza się ona do założenia, że organy ścigania często nieformalnie składają jednorazową propozycje pozostania małym świadkiem koronnym. Jeżeli sprawca z propozycji tej nie skorzysta, organy ścigania składają ją kolejnej osobie. Pozyskując zeznania jednego skruszonego przestępcy, przestają być zainteresowane uzyskaniem ich od pozostałych. Tym samym późniejsze przekonanie prokuratora do złożenia wniosku o nadzwyczajne złagodzenie kary, w zamian za zeznania obciążające inne osoby, może okazać się niemożliwe.

7. Czy bez zgody prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary?

Wniosek prokuratora pozostaje co do zasady konieczny dla zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary. Wyjątek w tym zakresie stanowi art. 277d k.k. Na jego podstawie sąd, nawet bez wniosku oskarżyciela może zastosować wobec sprawców przestępstw stypizowanych w art. 270a §2 oraz 271a §2 k.k. nadzwyczajne złagodzenie kary jeżeli Ci:

– ujawnią wobec organów ścigania wszystkie znane sprawcy, a nieznane dotychczas temu organowi istotne okoliczności przestępstwa

oraz

– wskażą czyny pozostające w związku z popełnionym przez niech przestępstwem i ich sprawców.

Rzecz jednak w tym, że na tej podstawie sąd uprawniony jest jedynie do złagodzenia kary na zasadach ogólnych a więc do poziomu nie niższego niż 1 rok i 1 miesiąc. Innymi słowy: bez wniosku prokuratora, sąd może złagodzić karę, ale nie do takiego poziomu, który pozwalałby na jej zawieszenie.

8. Alternatywa – zmiana zarzutów.

Alternatywne rozwiązanie przedstawionego problemu polega na przekonaniu prokuratora lub sądu o zasadności zmiany zarzutów stawianych podejrzanemu, a dokładniej wykreślenie z ich opisu „uzyskania stałego źródła dochodu”. Pojęcie to jest mocno ocenne i choć dominująca linia orzecznicza nie jest dla przestępców gospodarczych, zarówno sąd, jak i prokurator mogą dokonać zmiany kwalifikacji prawnej zarzucanego czynu. W tym celu należy jednak już na etapie postępowania przygotowawczego podjąć stosowne negocjacje z prokuratorem lub na etapie sądowym do swoich racji przekonać sąd.

Działanie to będzie miało sens, tylko jeżeli łączna kwota nierzetelnych faktur nie przekroczy kwoty 5.000.000 złotych. Dzięki temu możliwa będzie zmiana stawianych sprawcy zarzutów np. z art. 271a §2 na art. 271a §1 k.k., za naruszenie którego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Takie widełki ustawowe otwierają natomiast drogę do walki o wymiar kary nieprzekraczający jednego roku, a więc kary, którą sąd może samodzielnie warunkowo zawiesić na zasadach ogólnych.

9. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc uniknąć kary pozbawienia wolności za zbrodnię vatowską?

Kancelaria Prawna Smok to doświadczony zespół adwokatów menagerów. Nasi specjaliści z zakresu prawa karnego prowadzili dziesiątki skomplikowanych spraw karnych gospodarczych. Naszym klientom oferujemy wsparcie już od pierwszych czynności z ich udziałem przeprowadzanych przez organy ścigania. Dokonujemy kompleksowej oceny sytuacji faktycznej, na podstawie której rekomendujemy podjęcie najkorzystniejszych dla klienta działań. Gdy tylko dostrzeżemy taką możliwość prowadzimy negocjacje z prokuratorem, a w razie konieczności bronimy Twoich interesów przed sądem walcząc o najniższy wymiar kary.