Spory korporacyjne wpisane są w codzienne funkcjonowanie wielu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Problem powstaje, gdy spory te przemieniają się w otwarty konflikt pomiędzy wspólnikami. Jako doświadczeni prawnicy zdajemy sobie sprawę, że niektórych konfliktów nie da się zażegnać i jedynym sposobem rozwiązania takiego problemu jest rozstanie się ze wspólnikiem. Co jednak gdy ten nie chce odejść ze spółki dobrowolnie?

Spis treści:

1. Sposoby na pozbycie się niechcianego wspólnika spółki z o.o.
2. Na czym polega przymusowe umorzenie udziałów?
3. Kiedy można dokonać przymusowego umorzenia udziałów?
4. Na czym polega squeeze out?
5. Kto może skorzystać z przymusowego wykupu udziałów?
6. Kiedy można wyłączyć wspólnika spółki z o.o.?
7. Jak wyłączyć wspólnika spółki z o.o.?
8. Czy można pozbyć się wspólnika posiadającego co najmniej 50% udziałów?
9. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc Ci pozbyć się niechcianego wspólnika ze spółki z o.o.?

1. Sposoby na pozbycie się niechcianego wspólnika spółki z o.o.

Istnieje wiele sposobów na pozbycie się niechcianego wspólnika ze spółki z o.o. wbrew jego woli. Dobór odpowiedniej metody zależy od wielu czynników, w tym zwłaszcza postanowień zawartych w umowie spółki oraz jej struktury kapitałowej. Wśród dostępnych możliwości wymienić należy m.in.:

• przymusowe umorzenie udziałów;
• przymusowy wykup udziałów;
• powództwo o wyłączenie wspólnika.

Jeżeli zastanawiasz się, która opcja będzie w Twoim przypadku najlepsza, w dalszej części artykułu znajdziesz odpowiedzi na Twoje pytania.

2. Na czym polega przymusowe umorzenie udziałów?

Przymusowe umorzenie udziałów to procedura, która wymaga podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników oraz jej uzasadnienia. Wskutek jej podjęcia, udziały wspólnika zostają umorzone a wspólnik otrzymuje z tego tytułu stosowne wynagrodzenie, którego minimalną wysokość określają przepisy kodeksu spółek handlowych. Punktem wyjścia do ustalenia wynagrodzenia wspólnika jest określenie wartości aktywów netto wskazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy. Następnie, wartość tę pomniejsza się o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników (dywidendę). Tak ustaloną sumę należy podzielić przez ilość wszystkich udziałów wspólników i pomnożyć przez ilość udziałów przeznaczonych do umorzenia.

Wynagrodzenie wspólnika może zostać sfinansowane na dwa sposoby. Po pierwsze, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia z tzw. czystego zysku wypracowanego przez Spółkę w poprzednich latach. W przypadku jego braku, możliwe jest umorzenie udziałów powiązane z obniżeniem kapitału zakładowego spółki i wypłaceniem środków z jej majątku.

3. Kiedy można dokonać przymusowego umorzenia udziałów?

Przepisy kodeksu spółek handlowych stanowią wprost, że przymusowe obniżenie udziałów jest możliwe tylko w przypadku, gdy taka możliwość została przewidziana w umowie spółki. Aby rozważyć skorzystanie z tej opcji, powinieneś zatem sprawdzić czy podczas zawiązywania spółki wspólnicy przewidzieli w ogóle zastosowanie tej instytucji.

Jeżeli nie, w pierwszej kolejności powinieneś rozważyć możliwość zmiany umowy spółki poprzez wprowadzenie tego mechanizmu. Zmiana umowy spółki zgodnie z art. 246 §1 k.s.h. wymaga większości 2/3 głosów. Oznacza to, że „przymusowe” wprowadzenie tego mechanizmu do umowy spółki jest co do zasady możliwe pod warunkiem, że problematyczny wspólnik nie posiada więcej niż 1/3 głosów.

Jeżeli natomiast umowa spółki przewiduje taką możliwość, podjęcie uchwały o przymusowym umorzeniu udziałów wymaga bezwzględnej większości głosów. W ten sposób można zatem wyeliminować ze spółki wspólnika posiadającego nie więcej niż 49% udziałów.

4. Na czym polega squeeze out?

Procedura squeeze out nazywana jest inaczej przymusowym wykupem udziałów. Jej efekty są zbliżone do przymusowego ich umorzenia. Różnica polega na tym, że udziały zamiast przestać istnieć zostają zakupione przez wspólnika większościowego za wypłatą na rzecz wspólnika stosownego wynagrodzenia. Kolejną różnicą jest sposób ustalania tego ostatniego. To bowiem określane jest na podstawie opinii biegłego wybranego przez zgromadzenie wspólników. 

5. Kto może skorzystać z przymusowego wykupu udziałów?

Do niedawna przymusowy wykup był instytucją zarezerwowaną wyłącznie dla spółek akcyjnych. Stosunkowo od niedawna, dzięki nowelizacji prawa holdingowego rozwiązanie to dostępne jest także dla niektórych spółek z o.o. Podstawowym warunkiem skorzystania z niej jest uczestnictwo w grupie spółek. Uchwała o przymusowym wykupie udziałów może bowiem zostać podjęta wyłącznie przez zgromadzenie spółki zależnej. W pewnym uproszczeniu polega ona na zobowiązaniu spółki matki do odkupieniu od mniejszościowego udziałowca spółki córki jej udziałów. Oznacza to, że praktyczne zastosowanie tej instytucji jest niestety niewielkie i zostaje ograniczone do pojedynczych przypadków.

Stosując squeeze out można wyeliminować ze spółki zależnej jedynie wspólników reprezentujących nie więcej niż 10% kapitału zakładowego.

6. Kiedy można wyłączyć wspólnika spółki z o.o.?

Zgodnie z art. 266 k.s.h. wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością można wyłączyć jedynie „z ważnych powodów”. Ze względu na wielość potencjalnych stanów faktycznych, przepisy powszechnie obowiązujące nie zawierają żadnych wytycznych co pod tym pojęciem należy rozumieć. Z bogatego orzecznictwa sądowego wynika natomiast, że ma to być przyczyna uniemożliwiająca lub istotnie utrudniająca współdziałanie wspólników konieczne do realizacji celu spółki. Innymi słowy: jeżeli dalsze prawidłowe jej funkcjonowanie jest niemożliwe lub brakuje perspektyw jej rozwoju to mamy do czynienia z ważnymi powodami.

7. Jak wyłączyć wspólnika spółki z o.o.?

Wyłączenie wspólnika możliwe jest tylko na podstawie wyroku sądowego. Oznacza to, że przedmiotowa procedura przyjmuje postać postępowania cywilnego inicjowanego wytoczeniem powództwa. Przepisy kodeksu spółek handlowych przyznają prawo zainicjowania takiego postępowania wyłącznie wobec wspólników nieposiadających więcej niż 49% udziałów w kapitale zakładowym spółki.

Pozew powinien co do zasady zostać złożony przez wszystkich pozostałych wspólników. Wyjątek stanowi przypadek, gdy mniejszy rygor wynika wprost z postanowień umowy spółki. Minimum ustawowe pozwala na wytoczenie powództwa przez wspólników posiadających 51% kapitału zakładowego, jednak w takim przypadku pozew musi zostać skierowany wobec wszystkich pozostałych wspólników.

Jeżeli Sąd uwzględni powództwo, udziały wyłączonego wspólnika zostaną przejęte przez pozostałych wspólników lub osoby trzecie. Z kolei wyłączony wspólnik otrzyma w takim przypadku wynagrodzenie ustalone wg rzeczywistej wartości przejmowanych udziałów w dniu doręczenia pozwu. W praktyce cena ustalana jest w oparciu o powołanego w sprawie biegłego sądowego.

8. Czy można pozbyć się wspólnika posiadającego co najmniej 50% udziałów?

Przepisy powszechnie obowiązujące nie zawierają gotowego narzędzia pozwalającego na wyeliminowanie wspólnika posiadającego co najmniej połowę udziałów. Nie oznacza to jednak, że wspólnik tkwiący w niechcianym układzie 50:50 czy też 40:60 jest zupełnie pozbawiony możliwości działania. Wyeliminowanie ze spółki wspólnika większościowego jest możliwe, jednak wymaga dodatkowych, wieloetapowych działań prowadzących w pierwszej kolejności do tzw. rozwodnienia udziałów, a więc podwyższenia kapitału zakładowego wbrew woli wspólnika większościowego i objęcia nowych udziałów przez wspólnika mniejszościowego lub osoby trzecie. Ten krok wymaga co prawda uzyskania większości głosów 2/3 przy jednak braku wymogu kworum.

Oznacza to, że nawet mniejszościowy wspólnik może doprowadzić do takiego podwyższenia kapitału zakładowego spółki, który skutkować będzie zmianą układu sił i otworzy drogę do wyeliminowania niechcianego wspólnika. Problem w tym przypadku polega na obowiązku poinformowania większościowego wspólnika o planowanym zgromadzeniu wspólników. Kwestia ta nie stanowi jednak przeszkody dla wprawionych specjalistów z zakresu prawa spółek.

9. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc Ci pozbyć się niechcianego wspólnika ze spółki z o.o.?

Kancelaria Prawna Smok to zespół adwokatów i radców prawnych specjalizujących się m.in. w procesach M&A i rozwiązaniu sporów korporacyjnych. Nasi eksperci wskażą Ci gotowe rozwiązanie odpowiadające Twoim potrzebom. Jeżeli jednak okaże się, że w Twojej sytuacji nie możesz skorzystać z ustawowego narzędzia, nasi specjaliści zaplanują dedykowaną dla Ciebie ścieżkę działania i poprowadzą Cię przez nią krok po kroku.