Zarządzanie spółką wiąże się z ciągłym podejmowaniem ryzykownych decyzji. Jeżeli okażą się one trafne, członkowie zarządu uznawani są za wybitnych strategów. Gdy jednak decyzja okaże się błędna, członek zarządu może ponieść odpowiedzialność cywilną za szkodę wyrządzoną w ten sposób spółce. Wystarczy jednak, aby podjęcie decyzji poprzedzić zasięgnięciem opinii prawnej. Zielone światło od prawników może uchronić menagera przed odpowiedzialnością na gruncie art. 293 k.s.h.

Spis treści

1. Należyta staranność członka zarządu
2. Co grozi członkowi zarządu spółki z o.o. za działania wbrew prawu lub umowie spółki?
3. Przesłanki odpowiedzialności cywilnej członka zarządu za szkodę wyrządzoną spółce
4. Na czym polega zasada business judgment rule?
5. Czy opierając się na opinii prawnej członek zarządu spółki z o.o. może uwolnić się od odpowiedzialności cywilnej?
6. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc członkom zarządu spółki z o.o. uwolnić się od odpowiedzialności cywilnej za wyrządzone jej szkody?

1. Należyta staranność członka zarządu

Zgodnie z art. 209¹ §1 k.s.h. członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności oraz dochować lojalności wobec spółki.

Zgodnie z orzecznictwem należyta staranność wymaga od członków organów m.in. znajomości obowiązującego prawa, podstaw ekonomii jak i uwzględnienia
i przewidywania skutków założonych działań, podejmowania wszelkich dostępnych środków faktycznych lub prawnych w celu wywiązania się z zobowiązania, sumienności, ostrożności i dbałości dla osiągnięcia rezultatu zgodnego z interesami spółki.

2. Co grozi członkowi zarządu spółki z o.o. za działania wbrew prawu lub umowie spółki?

W przypadku naruszenia obowiązku dołożenia należytej staranności, członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może ponosić odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną spółce. Wniosek taki płynie z literalnej treści art. 293 §1 k.s.h., zgodnie z którym członek zarządu oraz rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

Przepis ten ma na celu ochronę interesów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w przypadku wystąpienia działań ze strony członka zarządu wywołujących u niej szkodę, dlatego też jest bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może zawierać rozwiązań z nim sprzecznych. Mówiąc wprost: wspólnicy nie mogą samodzielnie zdecydować o wyłączeniu lub ograniczeniu tej normy prawnej.

3. Przesłanki odpowiedzialności cywilnej członka zarządu za szkodę wyrządzoną spółce

Na gruncie art. 293 k.s.h. członek zarządu może ponieść odpowiedzialność, jeżeli:

• działanie lub zaniechanie członka zarządu będzie sprzeczne z prawem lub umową spółki;
• spółka dozna szkody w wyniku działania lub zaniechania członka zarządu;
• wystąpi adekwatny związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem członka zarządu a powstaniem szkody w spółce;

Ochrona interesów spółki sięga na tyle daleko, że ustawodawca wprowadził domniemanie zawinionego działania. Powyższe oznacza, że pokrzywdzona spółka musi tak naprawdę wykazać jedynie, że działanie członka zarządu wyrządziło jej szkodę. Jeżeli dojdzie do procesu sądowego, to członek zarządu będzie musiał udowodnić, że prawidłowo wykonał swoje obowiązki i działał z należytą starannością, której można było od niego wymagać w danych okolicznościach.

4. Na czym polega zasada business judgment rule?

Ułatwienie w uwolnieniu się od odpowiedzialności odszkodowawczej przez członka zarządu przewiduje art. 293 § 3 k.s.h., zgodnie z którym członek zarządu nie narusza obowiązku dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności, jeżeli postępując w sposób lojalny wobec spółki, działa w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny. Reguła wynikająca z art. 293 §3 k.s.h. nazywana jest zasadą Business Judgement Rule.

Przepis ten został niedawno poddany istotnej nowelizacji, a jego nowe brzemiennie kładzie nacisk na prawidłowość procesu podejmowania decyzji biznesowych, a nie na ich skutek. Zgodnie z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy nowelizacyjnej, „wprowadzenie Business Judgement Rule pozwoli uwypuklić, że działania członków organów powinny być oceniane nie retrospektywnie, przez pryzmat rezultatów, ale z perspektywy prawidłowości trybu podejmowania decyzji, w odniesieniu do momentu podejmowania decyzji i okoliczności temu towarzyszących (…) „Dzięki nowelizacji członkowie organu, którzy starannie i lojalnie wykonywali swoje obowiązki i którzy zdecydowali się na podjęcie przez spółkę ryzyka, zyskają ochronę na wypadek, gdyby ex post okazało się, że decyzja była nietrafna i doprowadziła do wyrządzenia spółce szkody. Jednocześnie w dalszym ciągu możliwe będzie sankcjonowanie działań lekkomyślnych.”

Należy jednak zaakcentować, że warunkiem zwolnienia z opisywanej odpowiedzialności jest przestrzeganie przez zarząd minimalnego standardu staranności. Decyzja biznesowa nie może być podjęta w oderwaniu od posiadanych przez spółkę istotnych informacji. Konieczne jest przeprowadzenie analiz dotyczących ryzyka i kierowanie się racjonalnie pojmowanym interesem spółki.

5. Czy opierając się na opinii prawnej członek zarządu spółki z o.o. może uwolnić się od odpowiedzialności cywilnej?

Członek zarządu spółki z o.o. może skutecznie bronić się przed zarzutem wyrządzenia spółce szkody. Warunkiem jest wykazanie, że przed podjęciem decyzji podejmował działania mające na celu umożliwienie mu prawidłowej oceny sytuacji. Kluczowe jest aby ocena była rzetelna tj. dokonana na informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione.

W praktyce, taka ocena może przybrać właśnie formę opinii prawnej lub specjalistycznej ekspertyzy. Z istoty zasady business judgment rule wynika, że działanie zarządu w oparciu o rekomendacje prawników może wyłączyć jego odpowiedzialność cywilną za działanie na szkodę spółki. Stanie się tak jednak pod kilkoma warunkami:

• opinia prawna musi być niezależna i jej wnioski nie mogą zostać przygotowane na „zamówienie”;
• opinia prawna powinna być fachowa tzn. powinna pochodzić od specjalisty z danej dziedziny;
• opiniujący powinien działać w oparciu o kompletne informacje – zarząd nie może ograniczać dostępu do dokumentów lub przekazywać je wyrywkowo.

Proces podejmowania decyzji oparty o tak sporządzoną opinię będzie spełniał wymogi należytej staranności. Jeżeli członek zarządu w oparciu o tak sporządzoną opinię podejmie decyzję, która finalnie okaże się nietrafiona i doprowadzi do wyrządzenia spółce szkody, to dzięki podjętym analizom będzie mógł w stanie uwolnić się od ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej.

Z uwagi na wspomniany wcześniej rozkład ciężaru dowodu, niezwykle istotne jest aby opinia prawna została sporządzona na piśmie lub aby przynajmniej został po niej ślad w korespondencji elektronicznej. W przypadku sporu sądowego, to na członku zarządu spoczywa bowiem obowiązek wykazania  nie tylko, że takiej opinii zasięgnął, ale także jakie wnioski z niej płynęły.

6. Jak Kancelaria Prawna Smok może pomóc członkom zarządu spółki z o.o. uwolnić się od odpowiedzialności cywilnej za wyrządzone jej szkody?

Kancelaria Prawna Smok to zespół doświadczonych adwokatów i radców prawnych, którzy doskonale znają niuanse prawa handlowego i gospodarczego. Zapewniamy indywidualne podejście do każdej sprawy, dbając o to, byś mógł skupić się na prowadzeniu biznesu, a kwestie prawne zostawić w rękach ekspertów. J

Jeżeli stoisz przed podjęciem trudnej decyzji w spółce i potrzebujesz analizy prawnej zaistniałej sytuacji przed dalszymi działaniami  lub bronisz się przed odpowiedzialnością odszkodowawczą ze strony spółki, skontaktuj się z nami.