Pracodawca dokonując wypłaty wynagrodzeń na rzecz pracowników zobowiązany jest do zapłaty należności publicznoprawnych obejmujących składki ZUS oraz zaliczkę na podatek dochodowy. Wielu przedsiębiorców nie zdaje sobie sprawy, że niezapłacenie podatku lub zapłata go z opóźnieniem stanowi przestępstwo skarbowe, a orzecznictwo sądów karnych jest skrajnie niekorzystne dla pracodawców.

SPIS TREŚCI:

1. Na czym polega przestępstwo niewpłacenia pobranego podatku?
2. Na czym polega pobór podatku?
3. Kto ponosi odpowiedzialność za niewpłacenie pobranego podatku?
4. Czy przestępstwo niewpłacenia podatku można popełnić nieumyślnie?
5. Jak (nie) unikać odpowiedzialności za niewpłacenie pobranego podatku?
6. Jak uniknąć kary za niewpłacenie pobranego podatku?
7. Jak bronić się w sprawie o niewpłacenie pobranego podatku?
8. Jak Kancelaria Prawna SMOK może pomóc Ci w sprawie o niewpłacenie pobranego podatku?

1. Na czym polega przestępstwo niewpłacenia pobranego podatku?

Zgodnie z art. 77 §1 k.k.s. płatnik lub inkasent, który pobranego podatku nie wpłaca w terminie na rzecz właściwego organu podlega karze. W zależności od tego jak duża jest kwota niewpłaconego podatku, sąd może wymierzyć karę grzywny, albo karę pozbawienia wolności do lat trzech. Co więcej w uzasadnionych przypadkach, sąd uprawniony jest do orzeczenia obu tych kar łącznie.

2. Na czym polega pobór podatku?

W praktyce prowadzenia działalności przedsiębiorcy wielokrotnie mierzą się z problemem braku wystarczających środków do zapłaty wynagrodzenia o pracę oraz odprowadzenia należności publicznoprawnych. Licząc na odzyskanie płynności finansowej, firmy decydują się na wypłatę pracownikowi wynagrodzenia netto, jednak odsuwają na bliżej nieokreślony termin obowiązek zapłaty na rzecz urzędu skarbowego. Mimo, że literalna treść art. 77 k.k.s. stanowi o „pobraniu podatku”, orzecznictwo sądowe przyjmuje, że czynność ta ma charakter wyłącznie techniczny a nie faktyczny.

Oznacza to, że z chwilą wypłaty wynagrodzenia netto dochodzi do księgowego (papierowego) poboru zaliczki na podatek dochodowy. Bez znaczenia w tym przypadku pozostaje to, czy pracodawca faktycznie posiada jakiekolwiek środki na odprowadzenie podatku dochodowego. Bez znaczenia pozostaje także to, czy pracodawca posiadane środki przeznaczył na inne cele np. inwestycyjne. Mówiąc wprost: sytuacja finansowa pracodawcy nie ma znaczenia dla uznania, że ten popełnił przestępstwo skarbowe, o którym mowa w art. 77 §1 lub §2 k.k.s.

3. Kto ponosi odpowiedzialność za niewpłacenie pobranego podatku?

Problem z odpowiedzialnością karną czy też karno-skarbową polega na tym, że pociągniętym do niej może być niemal wyłącznie osoba fizyczna. Okoliczność ta pozostaje niezwykle istotna dla pracodawców będących osobami prawnymi lub innymi organizacjami nieposiadającymi osobowości prawnej. W takim bowiem przypadku na zasadzie art. 9 §3 k.k.s. za przestępstwo skarbowe odpowie kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi takiego pracodawcy. W praktyce do odpowiedzialności posiłkowej pociągani są przede wszystkim członkowie zarządu spółek kapitałowych.

Oznacza to, że niezależnie od odpowiedzialności podatkowej ponoszonej przez spółkę, kara może spotkać także członków jej zarządu. Tym samym menagerowie decydujący o wypłacie wynagrodzenia pracownikom i nieodprowadzenie podatku odpowiadają osobiście za podjęte decyzje. 

4. Czy przestępstwo niewpłacenia podatku można popełnić nieumyślnie?

Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa karnego skarbowego przestępstwa skarbowe można popełnić tylko umyślnie, a nieumyślnie gdy ustawa tak stanowi. Przytaczany przepis art. 77 k.k.s. nie przewiduje możliwości popełnienia czynu zabronionego nieumyślnie. Oznacza to, że sprawca musi działać z zamiarem:

• bezpośrednim – tj. chcieć nie zapłacić podatku;
  lub
• ewentualnym – tj. przewidywać możliwość popełnienia czynu zabronionego i się na to godzić.

5. Jak (nie) unikać odpowiedzialności za niewpłacenie pobranego podatku?

Jakiekolwiek argumenty podnoszone przez członków zarządu o trudnej sytuacji finansowej zarządzanego podmiotu nie pozwolą zatem uniknąć odpowiedzialności. Okoliczności te mogą wpłynąć na umniejszenie winy i przez to niższy wymiar kary, ale nie doprowadzą do uniewinnienia. Z perspektywy odpowiedzialności osobistej menagera kluczowe jest podjęcie działań znacznie wcześniej tj. przed tym, gdy sprawą zainteresują się organy ścigania.

Z niekorzystnego orzecznictwa sądowego płynie pozorny brutalny wniosek. Jeżeli pracodawca nie posiada faktycznych środków do zapłacenia zaliczki na podatek dochodowy, nie powinien on w ogóle dokonywać jego poboru, a więc wypłacać wynagrodzeń netto pracownikom. Takie podejście do sprawy stanowi jednak znaczne uproszczenie problemu. Niewypłacenie wynagrodzenia pracownikowi może bowiem stanowić inny czyn zabroniony np. oszustwo w postaci wyłudzenia świadczenia pracy.

Z tego też względu kluczowe pozostaje prowadzenie rozsądnej polityki zatrudnienia i dostosowywanie obciążeń pracowniczych a przez to i podatkowych do bieżących potrzeb i możliwości pracodawcy.

6. Jak uniknąć kary za niewpłacenie pobranego podatku?

Tak naprawdę jedynym instrumentem prawnym, który pozwala na uniknięcie odpowiedzialności przez menagera, który nie odprowadził zaliczek na podatek dochodowy jest specyficzny rodzaj czynnego żalu przewidziany w art. 77 §4 k.k.s. Sąd uprawniony jest bowiem do odstąpienia od wymierzenia kary jeżeli wpłacono w całości pobrany podatek na rzecz właściwego organu.

Problem polega jednak na tym, że czynności tej należy dokonać jeszcze przed wszczęciem postępowania przygotowawczego. Dokonanie zapłaty podatku na rzecz właściwych organów już na etapie postępowania przygotowawczego lub tym bardziej sądowego pozwoli jedynie na umniejszenie winy, co może wpłynąć na wymiar kary.

7. Jak bronić się w sprawie o niewpłacenie pobranego podatku?

Uznanie oskarżonego za winnego przestępstwa skarbowego z art. 77 k.k.s. wymaga jednak udowodnienia mu działania co najmniej w zamiarze ewentualnym. Oskarżyciel musi zatem udowodnić, że sprawca co najmniej przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego i się na to godził. Co więcej, samo zachowanie sprawcy musi spełniać definicję „czynu”, co oznacza że zaniechanie sprawcy wynikało z jego świadomej decyzji. Jeżeli zatem oskarżony podejmował próby zapłaty podatku w terminie a jego działania obiektywnie mogły przynieść skutek, to nie można uznać, aby godził się on na popełnienie czynu zabronionego.

Z tego też względu opracowanie linii obrony w sprawie o niewpłacenie pobranego podatku wymaga uważnej, indywidualnej analizy stanu faktycznego i podniesienia przez specjalistów z tego zakresu odpowiednich argumentów. Ograniczenie się tylko i wyłącznie do wskazania trudnej sytuacji finansowej pracodawcy nie pozwoli na uniknięcie skazania.

8. Jak Kancelaria Prawna SMOK może pomóc Ci w sprawie o niewpłacenie pobranego podatku?

Kancelaria Prawna SMOK to zespół ekspertów pomagających menagerom w codziennych wyzwaniach związanych z prowadzoną przez nich działalnością gospodarcza. Nasi specjaliści z zakresu prawa karnego skarbowego posiadają niezbędne doświadczenie, także w sprawach o niewpłacenie pobranego podatku. Jesteśmy gotowi podjąć się analizy Twojej sprawy, udzielić wskazówek dalszego zachowania i bronić Twoich interesów przed sądem. Jeżeli mierzysz się z opisanym w artykule problemem zachęcamy do kontaktu.